Μετά την πρόσφατη επικοινωνιακή αποτυχία της κυβέρνησης και του ΑΚΕΛ να πείσουν την κοινή γνώμη ότι ο Πρόεδρος έχει πλήρη έλεγχο στη διαδικασία των συνομιλιών –δηλαδή ότι αντέκρουσε με αποτελεσματικό τρόπο τις «νέες» τουρκικές θέσεις–, ο Γ.Γ. του ΑΚΕΛ προέβηκε σε μια πολύ σοβαρή, πλην όμως αστήρικτη κατηγορία περί ύπαρξης ενός συντονιστικού κέντρου που μεθοδεύει υπόσκαψη του Προέδρου και των προσπαθειών του για λύση. Πριν εξετάσουμε την ουσία αυτού του θέματος, είναι αναγκαίο να ξεκαθαρίσουμε ένα ουσιώδες ζήτημα: Ανεξάρτητα από τις πολιτικές απόψεις που εκφράζει ο κάθε πολίτης, πολιτικός ή δημοσιογράφος, κανένας νοήμων άνθρωπος δεν πρόκειται να επιτρέψει να απειληθεί ο θεσμός του Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας ή ο ίδιος ο Πρόεδρος. Σε περίπτωση που υπάρξουν βάσιμα και τεκμηριωμένα στοιχεία για απειλή του Προέδρου, η κοινωνία μας θα περιχαρακωθεί γύρω του για να τον προστατεύσει. Ενόσω όμως γίνονται τέτοιου είδους αναφορές για επικοινωνιακούς σκοπούς, θα πλήττεται τόσο ο θεσμός όσο και το κύρος του Προέδρου.

Είναι ίσως αυτονόητο ότι η κριτική, όσο σκληρή και αν είναι, δεν μπορεί να εκλαμβάνεται ως προσπάθεια εξόντωσης του Προέδρου. Αντίθετα, η κριτική είναι η πεμπτουσία του δημοκρατικού δημόσιου βίου και όχι μόνο πρέπει να αντιμετωπίζεται με θετικό τρόπο, αλλά και να επιδιώκεται. Αυτό που πρέπει να διερωτηθεί κάποιος, όμως, είναι αν ο κ. Κυπριανού μιλούσε εκ πεποιθήσεως όταν υποστήριξε ότι υπάρχει «συντονιστικό κέντρο» ή μιλούσε βάσει κάποιας πληροφόρησης. Ο τρόπος με τον οποίο μεταδόθηκε το θέμα παρουσιάζει ενδιαφέρον. Το ΡΙΚ έκανε έκτακτη αναφορά στο κεντρικό δελτίο ειδήσεων την Τετάρτη (27/1) και μετέδωσε εκτενή πλάνα από την εν λόγω ομιλία του κ. Κυπριανού στο βραδινό δελτίο. Την επόμενη μέρα, όμως, όταν κλήθηκε να δώσει στοιχεία και ονόματα στη μεσημβρινή εκπομπή του ΑΝΤ-1 δεν το έπραξε. Αντίθετα, ο ίδιος, όπως και οι εκπρόσωποι του κόμματός του, βρισκόμενοι προφανώς μπροστά στο ενδεχόμενο ενός φιάσκο, μίλησαν για κάποιες ιστοσελίδες και για μια ακραία οργάνωση. Αρχικά, όμως, ο κ. Κυπριανού είχε αναφερθεί σε αρθρογράφους και σε άτομα που μιλούν στην τηλεόραση, οι οποίοι μάλιστα –σύμφωνα με τον ίδιο– χρησιμοποιούν «τις ίδιες λέξεις». Είναι κάποιοι από αυτούς μέλη αυτών των ιστοσελίδων ή οργανώσεων;

Η ουσία του όλου ζητήματος εστιάζεται σε μια εμμονή που επικρατεί στους κυβερνητικούς κύκλους: Εδώ και καιρό, θεωρούν ότι υπάρχει μια οργανωμένη ομάδα ανθρώπων, οι οποίοι απεργάζονται την αποτυχία των συνομιλιών. Οι άνθρωποι αυτοί θεωρούνται το «βαθύ κράτος». Ενίοτε, σε αυτή την κατηγορία κατατάσσονται όλοι όσοι ασκούν έντονη κριτική στους χειρισμούς του Προέδρου. Γενικά, το λεγόμενο «βαθύ κράτος» ταυτίζεται με «απομεινάρια της διακυβέρνησης του Τάσσου». Πρόκειται, δηλαδή, για κάποιου είδους προκατάληψη, η οποία εξελίχθηκε σε πολιτική εμμονή. Κάθε φορά, λοιπόν, που η κριτική που ασκείται στον Πρόεδρο κορυφώνεται, αναδύεται και αυτή η εμμονή περί των συνωμοτών του «βαθέως κράτους».

Με καθαρό μυαλό, μπορεί να δει κάποιος ότι ο σχεδόν ομόθυμος τρόπος με τον οποίο αντιδρά μια μεγάλη μερίδα αναλυτών και αρθρογράφων στους χειρισμούς του Προέδρου, ίσως να στηρίζεται σε μια πηγαία κοινή ανησυχία για τις παλινδρομήσεις των συνομιλιών και το ενδεχόμενο αδιεξόδου. Δεν είναι ωστόσο καθόλου δύσκολο να συμπεράνει κάποιος ότι θα ήταν αδύνατο όλοι εκείνοι που επικρίνουν τους χειρισμούς του Προέδρου να συνυπάρξουν κάτω από ένα συντονιστικό κέντρο στο πλαίσιο του οποίου να συμφωνούν ακόμη και για τις λέξεις που χρησιμοποιούν.

Εδώ και μερικούς μήνες υποστηρίζεται ότι το Δεκέμβριο του 2009, η Κύπρος «πέτυχε το καλύτερο κείμενο Συμπερασμάτων που υπήρξε ποτέ». Αυτό υποστήριξε σε άρθρο του στη «Σημερινή» ο κ. Γ. Λουκαΐδης, μέλος της Κ.Ε. του ΑΚΕΛ (25-01-10, σελ. 11). Αυτή είναι και η ρητορική, η οποία αναπτύσσεται και από κυβερνητικούς κύκλους εδώ και μήνες. Αυτή η θέση δεν είναι καθόλου ακριβής. Αντίθετα, αποτελεί έναν πολιτικό μύθο, ο οποίος πρέπει να αποκαλυφθεί.

Τον Δεκέμβριο του 2007, το Συμβούλιο ανέφερε τα εξής: «Υπενθυμίζοντας το Διαπραγματευτικό Πλαίσιο, το Συμβούλιο αναμένει από την Τουρκία να στηρίξει ενεργά τις προσπάθειες για εφαρμογή της διαδικασίας της 8^ης Ιουλίου, η οποία θα οδηγήσει σε μια συνολική και βιώσιμη λύση του Κυπριακού προβλήματος στο πλαίσιο του ΟΗΕ και σύμφωνα με τις αρχές πάνω στις οποίες εδράζεται η Ένωση, συμπεριλαμβανομένων και χειροπιαστών βημάτων που θα συμβάλουν σε ένα ευνοϊκό κλίμα για μια τέτοια συνολική συμφωνία». Το Συμβούλιο δεν κάλεσε μόνο την Τουρκία να συμβάλει ενεργά στην υλοποίηση της διαδικασίας της 8^ης Ιουλίου, αλλά απαίτησε τη λήψη συγκεκριμένων βημάτων προς αυτή την κατεύθυνση. Αυτό υποστήριξαν ομόφωνα όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ, κάτω από ένα κατά τ’ άλλα «κλίμα διεθνούς και ευρωπαϊκής απομόνωσης», όπως υποστήριξε ο κ. Λουκαΐδης. Απλώς υπενθυμίζεται ότι η διαδικασία της 8^ης Ιουλίου, σύμφωνα και με την επιστολή Γκαμπάρι, απέβλεπε στη γεφύρωση των διαφορών ανάμεσα στις δύο κοινότητες έτσι ώστε να επαναρχίσουν συνομιλίες με προοπτική επιτυχίας. Η ΕΕ συμπαρατάχθηκε με την Κυπριακή Δημοκρατία και έθεσαν την Τουρκία έναντι των ευθυνών της.

Τι έλεγαν τα Συμπεράσματα του Δεκεμβρίου του 2009; Η σχετική παράγραφος αναφέρει τα εξής: «Όπως τονίζεται στο Διαπραγματευτικό Πλαίσιο, το Συμβούλιο αναμένει επίσης από την Τουρκία να στηρίξει ενεργά τις τρέχουσες διαπραγματεύσεις, οι οποίες αποβλέπουν σε μια δίκαιη, συνολική και βιώσιμη λύση του Κυπριακού προβλήματος στο πλαίσιο του ΟΗΕ,  σύμφωνα με τα σχετικά ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας, και σύμφωνα με τις αρχές πάνω στις οποίες εδράζεται η Ένωση. Η δέσμευση και συμβολή της Τουρκίας με έμπρακτα μέτρα για μια συνολική διευθέτηση είναι κρίσιμη».

Πρέπει να γίνει απόλυτα κατανοητό ότι η πρώτη πρόταση παραπέμπει στο Διαπραγματευτικό Πλαίσιο, το οποίο συμφωνήθηκε στις 3 Οκτωβρίου 2005, πάλι κάτω από συνθήκες «απομόνωσης». Η σχετική παράγραφος αναφέρει τα εξής: Η πρόοδος των ενταξιακών διαπραγματεύσεων θα αξιολογηθεί έναντι της «συνεχούς στήριξης από μέρους της Τουρκίας των προσπαθειών εξεύρεσης μιας συνολικής διευθέτησης του Κυπριακού προβλήματος στο πλαίσιο του ΟΗΕ και σύμφωνα με τις αρχές πάνω στις οποίες εδράζεται η Ένωση, συμπεριλαμβανομένων βημάτων για ένα ευνοϊκό κλίμα που θα οδηγήσουν σε μια συνολική διευθέτηση». Η επόμενη πρόταση επαναλαμβάνει απλά το λεκτικό των Συμπερασμάτων του 2007, δηλαδή ζητά από την Τουρκία να συμβάλει έμπρακτα.

Επομένως, η θέση ότι «η Κυβέρνηση Δ. Χριστόφια πέτυχε στο τελευταίο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο το καλύτερο κείμενο συμπερασμάτων που υπήρξε ποτέ» δεν είναι καθόλου ακριβής. Ο μύθος αποκαλύφθηκε. Παρόλα αυτά, στο τέλος της ημέρας, αυτό που πρέπει να μας απασχολεί δεν είναι το κείμενο οποιωνδήποτε Συμπερασμάτων, αλλά η ουσία της τρέχουσας διαδικασίας. Η ειδοποιός διαφορά ανάμεσα στα Συμπεράσματα του 2007 και του 2009, είναι ότι το 2007 ασκήθηκε πίεση στην Τουρκία για εφαρμογή μιας κοινά αποδεχτής διαδικασίας, ενώ το 2009 η Τουρκία καλείται να στηρίξει μια διαδικασία, η οποία περνά συνεχώς από παλινδρομήσεις

Στην επιστολή του προς ξένους ηγέτες ο Πρόεδρος Χριστόφιας αναφέρεται σε μια «ευαίσθητη ισορροπία» στο Κυπριακό η οποία δεν πρέπει να διαταραχθεί. Τα ερωτήματα που  προκύπτουν είναι τα εξής: Ποια είναι αυτή η ισορροπία στην οποία αναφέρεται ο κ. Χριστόφιας; Τι καθιστά αυτή την ισορροπία τόσο ευαίσθητη;

Στην επιστολή αναφέρεται πως η ευαίσθητη ισορροπία στο Κυπριακό «δημιουργήθηκε όλα αυτά τα χρόνια στο πλαίσιο των καλών υπηρεσιών του Γενικού Γραμματέα.» Η μοναδική αναφορά που γίνεται σε «προϊόν» που παράχθηκε στο πλαίσιο των καλών υπηρεσιών του Γενικού Γραμματέα, είναι η αναφορά στο σχέδιο Ανάν. Λογικά, αυτό το σχέδιο δεν μπορεί να θεωρείται από την ελληνοκυπριακή πλευρά ως ισορροπημένο. Αυτό άλλωστε το διευκρίνισε και ο Κυβερνητικός Εκπρόσωπος. Υποστήριξε ότι η επιστολή του Προέδρου τυγχάνει διαστρέβλωσης από ορισμένους που υποστηρίζουν ότι με αυτήν επαναφέρεται το σχέδιο Ανάν.

Δυστυχώς, ο τρόπος με τον οποίο αυτή η επιστολή είναι γραμμένη (αλλά και ο τρόπος με τον οποίο παρουσιάζει τις θέσεις της η ελληνοκυπριακή πλευρά στις διαπραγματεύσεις), δεν αφήνει κανένα περιθώριο άλλης ερμηνείας. Αντίθετα. Η επιστολή αναφέρει ότι «η ελληνοκυπριακή πλευρά υπήρξε εξαιρετικά προσεκτική να μην επηρεάσει την ευαίσθητη ισορροπία που δημιουργήθηκε όλα αυτά τα χρόνια στο πλαίσιο των καλών υπηρεσιών του Γενικού Γραμματέα». Αυτή η θέση τεκμηριώνεται με αναφορές σε συγκεκριμένες πρόνοιες του σχεδίου Ανάν. Υποστηρίζεται ότι οι αναφορές στο σχέδιο Ανάν ήταν αναγκαίες για να καταδειχθούν οι απαράδεκτες θέσεις της τουρκοκυπριακής κοινότητας. Σύμφωνα με αυτή τη θεωρία, η χρήση του απορριφθέντος σχεδίου ως μέτρου σύγκρισης βοηθά την ελληνοκυπριακή πλευρά να προειδοποιήσει τη διεθνή κοινότητα ότι, δια της ατόπου απαγωγής, θέσεις που αποκλίνουν από αυτό το σχέδιο θα απορριφθούν εκ νέου από το λαό. Υποστηρίζεται γενικά ότι αυτή η τακτική εξυπηρετεί επικοινωνιακές ανάγκες της ελληνοκυπριακής πλευράς.

Αντίθετα με αυτή τη θεωρία, η επιστολή αφήνει ξεκάθαρα να νοηθεί – όπως ξεκάθαρα παρουσιάζονται και οι θέσεις της ελληνοκυπριακής πλευράς στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων – ότι ο κ. Χριστόφιας τοποθετείται με γνώμονα την «ευαίσθητη ισορροπία» του σχεδίου Ανάν. Για παράδειγμα, στην ίδια επιστολή αναφέρεται ότι η πρόταση της εκ περιτροπής προεδρίας «είχε την πρόθεση να ενδυναμώσει το θεσμό της Προεδρίας προς το συμφέρον των δύο κοινοτήτων, ενώ θα διατηρούνται κάποια στοιχεία που αποτελούσαν την πρόταση Ανάν για την εκτελεστική εξουσία». Στην πράξη η ελληνοκυπριακή πλευρά αναδεικνύει το πλαίσιο του σχεδίου Ανάν ως ένα πολιτικό κεκτημένο της διαδικασίας επίλυσης του Κυπριακού, το οποίο προσδίδει μια «ευαίσθητη ισορροπία». Σύμφωνα με την επιστολή, εκφράζεται η απαρέσκεια του κ. Χριστόφια όταν οι Τουρκοκύπριοι δεν σέβονται αυτή την ισορροπία. Για να τεκμηριώσει αυτή τη θέση, κάνει αναφορές σε 9 σημεία του σχεδίου Ανάν. Υποστηρίζεται ότι, σε αντίθεση με την ελληνοκυπριακή πλευρά, η τουρκοκυπριακή πλευρά καταθέτει προτάσεις που παραβιάζουν την «ευαίσθητη ισορροπία», όπως αυτή περιγράφεται στο σχέδιο Ανάν.

Δυστυχώς, αυτή η επιστολή επιβεβαιώνει απλά την τακτική που ακολουθεί ο κ. Χριστόφιας στις συνομιλίες και τον τρόπο με τον οποίο επιδιώκει να λύσει το Κυπριακό πρόβλημα